Urineonderzoek
Een midstream urineonderzoek (een staal genomen van het midden van de straal (U begint de plas in het toilet, na enkele cc plast U een staaltje in een potje en het einde van de straal laat U weer in het toilet lopen) : geeft ons belangrijke informatie over aanwezigheid van bloed, infectie , kristallen, samenstelling van de urine, … ; een kweek laat ons toe de kiem op te sporen die verantwoordelijk is voor een infectie én haar gevoeligheid voor de antibiotica te testen.
Een 24-uurs urinecollectie geeft informatie over de zuiverende werking van de nier over 24 uur en laat ons toe om -geassocieerd aan een kleine bloedproef- de globale nierfunctie te berekenen (klaring). Ook kan op een 24-uurscollectie onderzoek verricht worden naar eventuele oorzaken van niersteenvorming.
Een cytologisch onderzoek laat ons toe abnormale (kwaadaardige) cellen op te sporen.
Spermaonderzoek
Een kultuur laat ons eventueel toe de kiem te identificeren die oorzaak is van een prostatitis ( prostaatontsteking) of ontsteking van de teelbal (orchitis) of bijbal (epididymitis) + haar gevoeligheid voor antibiotica.
Een spermiogram is nodig om de vruchtbaarheid te controleren. De zaadcellen worden onder de microsoop bekeken, geteld, gecontroleerd op beweeglijkheid en afwijkingen in vorm. Het is belangrijk dat minstens 48 uur voor het onderzoek geen zaadlozing heeft plaatsgevonden (i.v.m. de concentratie aan zaadcellen per ml) en dat het staal voor onderzoek binnen het uur na de zaadlozing wordt onderzocht (omdat de beweeglijkheid van de zaadcellen snel afneemt maar wel belangrijk is voor de vruchtbaarheid) : dit staal moet dus best onmiddellijk voor onderzoek in het labo / ziekenhuis zelf worden geproduceerd, door masturbatie rechtstreeks in een steriel potje.
Uroflowmetrie
Dit is een onderzoek om de kracht van de straal bij het wateren te meten. Dit laat ons toe een idee te krijgen van een obstructie in het urinekanaal die de uitvloei van de urine afremt : vergrote prostaat, vernauwing , … U dient zich aan te bieden met een volle blaas en in een speciaal uitgerust toilet te plassen doorheen een trechtervormig recipiënt die de kracht van de straal meet en op papier uitprint.
Echografie / Ultrason
Echografie maakt gebruik van geluidsgolven en is dus totaal ongevaarlijk. Het is een uitstekend en zeer betrouwbaar, niet invasief en snel onderzoeks-instrument in de handen van de ervaren uroloog en laat vaak een zekerheidsdiagnose toe binnen enkele minuten op de raadpleging zelf.
Echografie van de blaas
Echografie met volle blaas laat toe de blaaswand zelf te inspecteren, blaastumoren op te sporen, blaasstenen of steentjes in het onderste deel van een urineleider te vinden, …
Echografie na plassen (vb. na een uroflowmetrie) laat toe na te gaan of de blaas volledig werd leeggeplast dan wel of er een belangrijk redisu is (achterblijven van urine na het plassen) en dit volume te bepalen. Dit is belangrijk in de behandeling van prostaatklachten waar de patiënt er niet meer in slaagt de blaas volledig te ledigen.
Echografie van het scrotum (balzak)
Hier laat een echografie ons toe allerlei afwijkingen te beoordelen zoals : grootte van de testes meten, consistentie en samenstelling van de teelballen, kystjes (spermatocoele) op de bijbal, teelbal- of bijbalontsteking, vochtcollectie rond teelbal (hydrocoele), liesbreuk, teelbalkanker, spataders, torsie van de teelbal …
Echografie van de nieren
Dit gebeurt aan de zijkant van de buik. Het leert ons alles over de grootte van de nieren, de dikte van de cortex, tumoren, stenen, uitzetting en stuwingstekens door een obstructie in de ureter (steen, tumor, …), kysten, …
Via echografie kan een afgesloten nier ook door de huid worden aangeprikt om ze tijdelijk te ontlasten, of als toegangsweg voor verdere onderzoeken ( nierpunctie – nefrostomie ), of om nierstenen via een kleine huidincisie te verwijderen ( PNL = Percutane NefroLitholapaxie ).
Echografie van de prostaat
Een prostaat echografie gebeurt best via een rectale probe door een ervaren uroloog : een fijne buisvormige Ultrason-sonde wordt dan via de anus voorzichtig in de endeldarm geschoven. Dit onderzoek heet T.R.U.S. (Trans Rectale Ultra Son). Het laat ons toe de prostaat te meten en zijn gewicht te schatten, zijn vorm te beoordelen, prostatitis en verkalkingen op te sporen, en vooral in een vroegtijdig stadium prostaat-kanker te vinden. Voor een zekerheidsdiagnose van prostaatkanker kunnen dan via een lange naald weefselfragmentjes worden weggenomen voor microscopisch onderzoek.
Dopplerechografie
Via de echoprobe kan ook een Doppler-onderzoek gebeuren waarmee de bloeddoorstroming van de verschillende organen kan worden nagagaan. Dit kan belangrijk zijn om bloedvaatletsels op te sporen (vernauwing van een nierarterie, …), een torsie (draaiing) van een teelbal te diagnosticeren waarvoor dringende heelkunde is aangewezen, doorbloedingsstoornissen bij erectieproblemen in beeld te brengen, …
Rectaal Touché ( R.T. ) / Palpatio per anum ( p.p.a. )
Bij dit pijnloze onderzoek zal de arts met de vinger via de aars de prostaat onderzoeken. Het laat toe abnormale zones te vinden die zouden kunnen wijzen op kanker, de hardheid van de prostaat te beoordelen en de eventuele gevoeligheid bij ontsteking. Het geeft ook een ruw idee over de afmetingen van de prostaat.
Bloedonderzoeken
Talrijke afwijkingen kunnen zo uit een bloedanalyse worden afgelezen.
Specifiek voor de urologie wijzen we op Ureum en Kreatinine, die ons iets leren over de nierfunctie : ze worden door de nieren uit het bloed gefilterd, een te hoge waarde wijst dus op een falen van deze filterfunctie.
Een andere belangrijke parameter -enkel voor mannen- is de PSA ( Prostaat Specifiek Antigen ) die ons helpt vroegtijdig prostaatkanker op te sporen. Een verhoogde PSA wijst evenwel niet automatisch op prostaatkanker, wel op een aandoening van de prostaat. Alles wat de prostaat irriteert kan een tijdelijke PSA-verhoging geven: prostatitis, ejaculatie, massage van de prostaat (bv. op een fietszadel), maar ook een groot prostaatvolume en een hogere leeftijd kunnen verhoogde basiswaarden geven. Evenmin kan een “ normale “ PSA prostaatkanker niet volledig uitsluiten.
Het is de combinatie van onderzoeken ( RT + PSA + TRUS ) en de evolutie van de PSA die ons toelaten momenteel 80-90 % van de prostaatkankers (vroeg)tijdig op te sporen bij de patiënten die zich systematisch preventief laten onderzoeken.
PSA wordt wel een belangrijke en betrouwbare parameter in de opvolging van een prostaatkanker in behandeling.
Andere bloedwaarden zijn van belang bij specifieke aandoeningen, vb. Alfa-foeto-proteïne en Beta-HCG bij sommige vormen van teelbalkanker, antistoffen bij geslachtsziekten of SOA ( Sexueel Overdraagbare Aandoeningen als Syfilis , Chlamydia, HIV, … ), …
Uitstrijkjes / Wissers
Zijn van belang voor het opsporen van kiemen bij bepaalde urogenitale infecties en SOA. Ze worden genomen door met een wattenstaafje over het letsel of in de meatus (plasbuisopening) te wrijven, waarna dit in een kultuurbodem wordt geplaatst om zo op het labo de kiem te kunnen kweken en identificeren + haar gevoeligheid aan antibiotica te testen.
Cystoscopie
Cystoscopie is een kijkonderzoek waarbij de uroloog met een optisch instrument via de plasbuis in het urinekanaal, de prostaatloge bij mannen en de blaas kan kijken. Dit laat toe diagnoses te stellen van vernauwingen en obstructie, maar vooral van blaastumoren en blaaspoliepen.
Het onderzoek is in principe pijnloos, de urethra wordt lokaal verdoofd door een verdovende gel in te brengen die tevens dienst doet als glijmiddel voor het onderzoeksinsrument (de cystoscoop).
Via dit onderzoek kan ook een stent in de urineleider van de nier worden geplaatst of eruit verwijderd.
Het Urodynamisch Onderzoek ( UDO )
Dit eveneens pijnloze onderzoek is erop gericht de werking van de blaas en de sluitspieren gedurende de vulling en de blaaslediging te beoordelen. Het onderzoek gebeurt via een zeer fijne sonde die in de blaas (meten van de blaasdruk) en in het rectum (meten van de buikdruk) wordt geschoven en een paar kleefelectrodes (om de activiteit van de sluitspier te meten). De drukken worden via een computer geregistreerd, zowel tijdens de vullingsfase als tijdens het plassen.
Radiografische onderzoeken
RX Abdomen overzicht
Dit is een gewone foto van de buik zonder contrast: geeft een eerste snelle indruk over eventuele stenen in de nieren of de urinewegen. Alleen radio-opake stenen kunnen gezien worden, radiolucente urinezuurstenen laten de X-stralen gewoon doorgaan en blijven onzichtbaar op een Röntgenfoto ( wel zichtbaar op echografie ).
Intraveneuze Pyelografie (IVP)
Dit is een Röntgenonderzoek van de nieren, de urineleiders en de blaas met contrast. Een contrastvloeistof wordt via de ader van een arm ingespoten en via de nieren uitgescheiden. Door met RX deze uitscheiding te fotograferen krijgen we een goed beeld van de binnenkant van het urinair systeem. Aangeboren afwijkingen als ontdubbelde nieren, vernauwing van de uitgang van de nier, nierstenen, niertumoren, enz. kunnen worden aangetoond of uitgesloten. Wanneer ook permictionele opnames (tijdens het plassen) worden gemaakt kan ook een eerste idee over de doorgangkelijkheid van de plasbuis worden verkregen.
Cystografie
Dit is een contrast onderzoek van de blaas. De contrastvloeistof wordt in de blaas gebracht via een fijne sonde door de plasbuis of via een fijne naald doorheen de buikwand. Dit onderzoek is o.m. nuttig bij beoordelen van zakking van de blaas (met inspannings-incontinentie voor gevolg) en om reflux (het teruigvloeien van urine vanuit de blaas naar de nier) te diagnosticeren.
Retrograde urethrografie
Tijdens dit onderzoek wordt een contrastvloeistof via de plasbuisopening naar de blaas toe opgespoten. Dit geeft belangrijke informatie bij een eventuele vernauwing (strictuur) van de urethra (plasbuis).
CTscan
Zonder contrast wordt een CTscan meer en meer gebruikt om stenen op te sporen waarbij het een IVP vervangt. Met contrast kunnen andere belangrijke diagnosen worden opgespoord zoals niertumoren, klieren, ea…
Isotopenonderzoeken
- Bij een isotopenonderzoek van de nier wordt een radioactieve stof wordt ingespoten die zich dan via de nieren laat uitscheiden en zo een prima idee geeft over de functie van elke nier afzonderlijk.
- Botscintigrafie = isotopenonderzoek om botuitzaaiïngen van (vb. prostaat) kanker op te sporen.
